Impact – Een artikel in Navisie

Positieve energieprijzen dankzij data

Gemeenten en netbeheerders trekken tientallen miljoenen uit voor het uitbreiden van hun elektriciteitsnetwerken. Reden hiervan is de disbalans tussen vraag en aanbod van groene energie; op zonnige en winderige momenten wordt meer energie geproduceerd dan dat er vraag naar is. Het netwerk kan dat niet aan en het zorgt voor lage en soms zelfs negatieve energieprijzen. Zwaardere netwerken bieden een oplossing, maar die zijn ontzettend duur en kosten veel ruimte. Managed Grid bedacht samen met partners – waaronder Infuze, onderdeel van Navitas-investering JDriven – een goedkoper alternatief.

Tim Verbruggen, mede-eigenaar van Managed Grid, zag de ontwikkelingen met lede ogen aan. Hij werkt al jaren als projectontwikkelaar met energie-installaties. Een stoffige wereld, waar men vooral met een conservatieve blik naar uitdagingen kijkt, zo ervaart hij zelf. Tim werkt liever volgens het principe ‘meten is weten’, wat ook voor de vraag/aanbod-uitdaging van groene energie relevant blijkt te zijn. Tim: “Met het uitbreiden van het net bied je een oplossing voor de piekmomenten. Nu is het zo dat energie- producenten geld betalen als zij te veel energie opwekken, want te veel energie is slecht voor het net. Met de aanleg van nieuwe kabels kan men de energie alsnog kwijt, maar als de productie laag is – op wind- en zonarme dagen – liggen je dure, nieuwe kabels er voor niets. Een duurzame en veel goedkopere oplossing is om ervoor te zorgen dat producenten een hoeveelheid energie leveren die de netbeheerder kwijt kan.”

Samen door één kabel

De oplossing zit dus niet in bulktransport van energie, maar in het beter afstemmen van de vraag op het aanbod en andersom. En in het op een efficiënte wijze inzetten van het bestaande energienet. Tim: “Voor zonne- en windenergie worden doorgaans aparte kabels aangelegd. Dit gebeurt vanuit het idee dat als zonnepanelen en windmolens op volle toeren produceren, de energie niet samen door de kabels past. Maar de realiteit is dat beide energievarianten slechts in twee procent van de tijd conflicterend zijn. Het is dus slimmer en goedkoper om dezelfde kabel voor zowel zonne- als windenergie te gebruiken.” Op het moment dat én de zon schijnt én het hard waait, moet iets geregeld worden. En daarvoor komt het meten is weten principe van pas. Want als je precies weet hoeveel energie er verbruikt wordt en hoeveel energie er geproduceerd wordt, kun je beide op elkaar afstemmen. Bovendien worden die gegevens al gemeten en is het een kwestie van al die gegevens bij elkaar brengen, ze analyseren en daarnaar handelen.

Partijen samenbrengen

Een mooi en – als je het zo uitlegt – relatief simpel idee, maar de uitwerking van zo’n ‘smart grid’ blijkt ingewikkeld. Alle gegevens komen bij verschillende partijen vandaan en moeten bij elkaar worden gebracht. Daarom bracht Tim in totaal zeven partijen bij elkaar: Managed Grid als projectontwikkelaar en websitebouwer, Giga Storage levert batterij-installaties voor de opslag van energie, Innax verzorgt als officieel meetbedrijf de meters die het geleverde vermogen over een kabel meten, ENGIE is verantwoordelijk voor cybersecurity, Windnet zorgt voor het transport van elektriciteit, GWInfra verzorgt het lokale glasvezelnetwerk, M3 Group is de datacenter- beheerder die computersystemen levert en Solarfields (en enkele andere partijen) levert zonnepanelen. “Je hebt elke partij nodig om dit voor elkaar te krijgen. En de data- verzameling is zó complex, dat je een op elkaar ingespeeld team nodig hebt, dat bereid is samen te werken en waarvan de leden niet voor hun eigen hachje gaan.” Daarom werkt Tim alleen samen met partners waarmee hij al eens samenwerkte of waarvan hij aanbevelingen – uit het eigen netwerk – heeft ontvangen. Pim Dorrestijn was vanuit Infuze leidend om alle data met elkaar te verbinden en voor iedereen toegankelijk te maken voor analyse. Hij vertelt: “Per dag verzamelen we 350 miljoen datapunten, variërend van de hoeveelheid elektriciteit die een specifieke zonnepaneel produceert, tot de temperatuur van een kabel. Op technisch niveau is het ontzettend ingewikkeld om al die informatie te bewaren en makkelijk boven water te toveren. Bovendien was de wens van Tim om elke seconde automatisch op realtime data in te spelen.” Pim bedacht met zijn team de oplossing.

Realtime meten en anticiperen

Tim: “We meten realtime, op de seconde nauwkeurig, wat het energieaanbod is. Zodra er een file ontstaat – een grote hoeveelheid zonne- en windenergie wordt tegelijkertijd opgewekt, waardoor de energie niet meer door de kabel past – wordt de energie automatisch gereguleerd. Een windmolenpark dat normaal gesproken 23 MVA (mega-volt-ampère) produceert, gaat bijvoorbeeld automatisch 21 MVA draaien, door de wieken van een windmolen zo te draaien dat ze minder wind vangen.” Ontstaan er tóch overschotten? Dan is een grote accu de oplossing. In Flevoland ligt er één; een mooi project wat voor veel reuring zorgde. Toch is Tim enthousiaster over het afstemmen van vraag en aanbod dan over het opslaan van energie. “Het is een druppel op de gloeiende plaat, want zo’n accu kan maar een fractie van de totaal geproduceerde energie opslaan. Bovendien ‘lekt’ de accu na een paar dagen energie. Zo’n accu is dus alleen interessant voor het tijdelijk opslaan van energie. Windnet doet dat bijvoorbeeld met door zonnepanelen opgewekte energie. Tussen 10.00 en 16.00 uur is de productie hoog, omdat de zon dan het sterkst is; de prijs is dan laag. Die energie wordt tijdelijk opgeslagen en later op de dag – als de vraag hoger is en de productie lager – geleverd. Normaal zou men op die momenten gebruikmaken van fossiele energie, nu kan eerder geproduceerde groene energie gebruikt worden.”

Piekshaving

Om uit te leggen hoe het inzetten van data in z’n werk gaat gebruikt Tim de case van Ecofactorij; een bedrijventerrein met een privaat elektriciteitsnet van 20 MVA, deels opgewekt door zonnepanelen. Tim: “Iedere seconde meten we hoeveel energie er opgewekt wordt. We werken hier met ‘piekshaving’; een piek aan de productiekant wordt naar beneden bijgesteld als de vraag lager is. Daardoor benutten we het elektriciteitsnet optimaal en gaat geen energie verloren. Zijn er overschotten waar vraag naar is, dan wordt die geleverd aan de bedrijven of accu’s.” Naast ‘piekshaving’ neemt een aantal bedrijven ook deel op de onbalans- en noodvermogenmarkt. Een voorbeeld is VDL Weweler, een bedrijf dat veren maakt voor DAF-trucks. “Zij hebben twee elektrisch verwarmde zoutbaden van 450 graden. Die zoutbaden functioneren ook als ze een paar graden minder warm zijn. Verlaag je de temperatuur, dan verbruik je minder elektriciteit.
Zo kan je dus ook de vraag aanpassen aan het aanbod.”

Die ene seconde, die Tim steeds noemt, blijkt het unieke aan het concept en ontzettend belangrijk. “Zou je niet elke seconde, maar elke halve minuut meten? Dan ben je te laat met bijsturen en kan het netwerk in de problemen komen. Dan krijg je als het ware een grote kortsluiting waardoor alle aangesloten huishoudens en bedrijven zonder stroom komen te zitten.”

‘Per dag worden 350 miljoen datapunten met elkaar verbonden.’

Opschalen

Ecofactorij (het zelfvoorzienende bedrijventerrein) en Windnet (een privaat net dat groene energie aan TenneT levert) gebruiken het smart grid concept van Managed Grid. Netbeheerders zijn een en al oor als Tim aan tafel komt. “Maar vooralsnog is het vooral interessant voor het private net. De overheid heeft de kennis niet in huis om hiermee aan de slag te gaan en ze zijn gebonden aan wet- en regelgeving die dergelijke innovaties in de weg staan.” Opschaling verwacht Tim op korte termijn. Hoe gaat hij dat doen als een naadloze samenwerking zo belangrijk is en hij geen enkele partner kan missen? “We zullen het met dezelfde club moeten doen. En als we het straks goed onder de knie hebben, is het een kwestie van de techniek delen met andere partijen en hen opleiden. Maar inderdaad: zonder een goede samenwerking wordt het heel lastig om deze oplossing op te schalen.”

JDRIVEN
Infuze ( JDriven) – onderdeel van Sparkler – ontwikkelt, adviseert, geeft leiding en traint op het gebied van software engineering. Onder andere ING, Philips en Port of Rotterdam behoren tot het klantenbestand. Navitas Capital participeert in het bedrijf.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *